SZTUKA DAWNA

Wykonana w latach 20. ubiegłego stulecia praca, prezentowana w 1937 roku na wystawie pośmiertnej artysty w krakowskim Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych, ukazuje fragment wnętrza dawnego kościoła franciszkanów (obecnie Wniebowzięcia NMP) w Toruniu.
Praca zachwyca dekoracyjnością plamy barwnej oraz linii, które pod wpływem doświadczeń zetknięcia ze wschodnią sztuką drzeworytu stały się w twórczości Leona Wyczółkowskiego jednym z głównych środków artystycznego wyrazu. Prezentowany widok wnętrza sakralnego pozostaje świadectwem biegłości artysty w swobodnym operowaniu zarówno pędzlem, jak i pastelem, łącząc malarskie i rysunkowe środki wyrazu w spójną całość, oddającą nastrój sakralnego wnętrza wypełnionego ciepłym światłem wpadającym przez monumentalne otwory okienne.
Niedoprecyzowane w pełni elementy architektury pozwalają skupić uwagę widza na punktach szczególnie dekoracyjnych, których kolor i forma stanowiły punkt wyjścia fascynacji artysty zabytkowym wnętrzem. Należą do nich ornamentalnie zdobiony prospekt organowy, wielobarwne witraże oraz - jedynie pobieżnie zaznaczony - majaczący w oddali złocony ołtarz główny. Uwagę artysty przyciągnęła także rytmiczna organizacja przestrzeni: monumentalne filary i drewniane ławki, a także żebra sklepienne, stanowiące konstrukcyjny szkielet zjawiskowych, średniowiecznych sklepień. Mistrzowsko odnotowana barwność i wrażeniowość widoku, przy jednoczesnym ograniczeniu szczegółu na rzecz spotęgowanej dekoracyjności, podkreślają to, co najistotniejsze: uchwycenie nastroju i chwili.

Obraz stanowi reprezentacyjny, półpostaciowy portret oficera armii Austro-Węgier, pełniącego w służbie zawód lekarza pułkowego (Regimentsarzt). O randze żołnierza świadczy jego mundur oraz patki kołnierzowe. Na lewej piersi mężczyzny widnieją trzy odznaczenia wojskowe, stanowiące kolejno Medal Jubileuszowy Pamiątkowy dla Sił Zbrojnych i Żandarmerii, Krzyż Jubileuszowy Wojskowy oraz Krzyż Pamiątkowy Mobilizacji 1912-1913. Elementy te oddane zostały przez artystę z należytą starannością, dzięki której są identyfikowalne.
Wizerunek ujęty został w pejzażu, o obniżonej linii horyzontu, przez co za modelem rozciąga się właściwie jedynie szary błękit nieba. Jak to w portrecie - na szczególną uwagę zasługuje fizjonomia mężczyzny, a w szczególności jego imponujące, długie, podkręcone do góry wąsy - iście wspaniały znak epoki i panującej ówcześnie mody.