SZKOŁA ZAKOPIAŃSKA

SZKOŁA ZAKOPIAŃSKA BIO
Tytuł:	Zew lasu
Technika:	drewno
Wymiary:	53,5 x 19 x 12,5 cm
Uwagi:
Na spodzie podstawy sygnatura Państwowej Szkoły Przemysłu Drzewnego w Zakopanem: "PSPD" wpisane w tzw. "krzyżyk niespodziany". Na tyle podstawy ślady zatartego opisu. OPIS PRACY: Pojęcie "Szkoła Zakopiańska" odnosi się do specyficznego zjawiska w rzeźbie drewnianej, rozwijanego w latach 20. i 30. XX w. przez uczniów Państwowej Szkoły Przemysłu Drzewnego w Zakopanem, łączącego tradycję podhalańskiej sztuki ludowej z nowoczesnymi prądami w sztuce polskiej, takimi jak formizm i ekspresjonizm. Rzeźba zatytułowana "Zew lasu" przedstawia postać w długiej sukni, przywodzącą na myśl pogańskie bóstwo opiekuńcze dzikiej przyrody, lasów i łowów — co podkreśla trzymany przez nią na wysokości klatki piersiowej róg myśliwski, wyraźnie wyeksponowany w kompozycji dzieła. U stóp figury dostrzec można dwa młode wilczki ukryte pod fałdami długiego odzienia. Dzieło wyróżnia się charakterystyczną dla "Szkoły Zakopiańskiej" prostotą oraz geometryzacją formy. Jego dekoracyjność opiera się na zestawieniu gładkich, odbijających światło płaszczyzn, które tworzą efekt głębi i przestrzenności. Skręcona sylwetka postaci, ujęta w wyszukaną esowatą pozę, nawiązuje estetyki zdobniczej tradycyjnej sztuki ludowej Podhala. Na spodzie podstawy widnieje znak Państwowej Szkoły Przemysłu Drzewnego — monogram "PSPD" wpisany w tzw. "krzyżyk niespodziany". Zobacz więcej

SZKOŁA ZAKOPIAŃSKA

Termin "Szkoła Zakopiańska" jest w polskiej historii sztuki wiązany z działalnością artystyczną polskich twórców, którzy działali w Zakopanem i byli związani z tamtejszą Szkołą Przemysłu Drzewnego.

Historia Szkoły Przemysłu Drzewnego w Zakopanem

Początki powstania szkoły sięgają lat 70. XIX wieku, kiedy to w 1876 roku Towarzystwo Tatrzańskie założyło szkołę snycerską, która miała na celu zawodowe wykształcenie ubogiej ludności Podhala i rozwój lokalnego przemysłu. Pierwszym nauczycielem szkoły został kształcony w pracowni rzeźbiarskiej Franciszka Wyspiańskiego góral Maciej Marduła.

W 1878 roku szkoła snycerska w Zakopanem została upaństwowiona i przeszła pod kuratelę austriacką. W 1883 roku szkoła została przeniesiona do specjalnie zbudowanego na ten cel budynku. Wówczas nastąpił energiczny rozwój szkoły, który był owocem działań kolejnych dyrektorów: Franciszka Neużila (1879-1896), Edgara Kovátsa (1896-1900) i Stanisława Barabasza (1901-1922). W tym okresie została zmieniona nazwa placówki ze Szkoły Snycerskiej na Cesarsko-Królewską Szkołę Fachową dla Przemysłu Drzewnego, a w 1918 roku na Szkołę Przemysłu Drzewnego. W tym okresie program szkoły opierał się na nauce rysunku i rzeźby.

W 1922 roku posadę dyrektora szkoły objął Karol Stryjeński, który swoimi działaniami doprowadził do niezwykłego rozkwitu Szkoły Przemysłu Drzewnego. Zasługą Karola Stryjeńskiego było uaktualnienie programu i zapoznanie uczniów ze sztuką nowoczesną, przede wszystkim formizmem, którego wpływy złączone z tradycją sztuki podhalańskiej były podstawą do powstania nowej jakości artystycznej w postaci zjawiska "Szkoły Zakopiańskiej". Za kolejnych dyrektorów tj. Wojciecha Brzega i Adam Dobrodzickiego działania zapoczątkowane przez Karola Stryjeńskiego były kontynuowana.

Istotną postacią w kontekście rozwoju "Szkoły Zakopiańskiej" był Roman Olszowski – rzeźbiarz i nauczyciel w Szkole Przemysłu Drzewnego w Zakopanem, o którym ówczesna krytyka pisała, że "stworzył on własną szkołę rzeźby". Kolejnym dyrektorem był architekt Marian Wimmer (1936-1939, 1945-1946), który przyniósł ze sobą świeże spojrzenie na działalność szkoły. Ambitne plany pedagogiczne przerwał wybuch II wojny światowej, w trakcie której placówka działała jako zreorganizowana szkoła zawodowa.

Po wojnie została przeprowadzona reforma szkoły, która od 1948 roku zaczęła funkcjonować jako Państwowe Liceum Technik Plastycznych w Zakopanem, z kolei dyrektorem placówki został Antoni Kenar, którego imię szkoła przejęła po jego śmierci w 1959 roku. Szkoła istnieje do dziś pod nazwą Zespół Szkół Plastycznych im. Antoniego Kenara w Zakopanem.

Szkoła Zakopiańska jako zjawisko artystyczne

"Szkoła Zakopiańska" to zjawisko artystyczne związane z dziedziną rzeźby drewnianej tworzonej w drugiej połowie lat 20. oraz w latach 30. XX wieku przez uczniów Szkoły Przemysłu Drzewnego w Zakopanem pod okiem znakomitych nauczycieli, m.in. Karola Stryjeńskiego, Władysława Skoczylasa czy Romana Olszowskiego. Szkoła w swoim praktycznym charakterze miała na celu wykształcenie indywidualnych twórców, którzy kultywując podhalańską tradycję sztuki ludowej mieli tworzyć prace o współczesnym charakterze.

Artyści związani z "Szkołą Zakopiańską" zazwyczaj nie sygnowali swoich prac. Rzeźby twórców z tego kręgu artystycznego charakteryzowała geometryzacja formy i rytmiczność przedstawień, głębokie opracowanie bryły i operowanie silnym światłocieniem. Liczne prace wyróżniają się ponadto nawiązywaniami do estetyki tradycyjnej sztuki Podhala.
Prace powstałe w "Szkole Zakopiańskiej" najczęściej ukazywały m.in. sceny rodzajowe o ludowym charakterze i motywy religijne. Poza pracami w mniejszej skali powstawały również przydrożne i domowe kapliczki, a także większe struktury przeznaczone do wnętrz sakralnych.

Rzeźby artystów zakopiańskich cieszyły się uznaniem za granicą i były eksponowane m.in. na wystawach światowych w Paryżu (1925) i Nowym Jorku (1939).